مسجد جامع دزک
در اوایل اسلام مردم می خواستند تا مساجدی برای عبادت بسازند شهر دزک در این میان بنا بر اهمیت فوقالعادهای که از نظر نظامی، سیاسی، اقتصادی و کشاورزی داشته به گونهای که از آبادترین مناطق بلوچستان به شمار میرفته علاوه بر آن از رونق زیادی در زمینه تجارت و صنایع نساجی، آهنگری و همچنین زعامت سیاسی برخوردار بوده است، مفتخر به مسجد جامع میشود. بنای مسجد را به فردی به نام (بابا حاجی دزکی و فرزندش شیخ اویس) که از اهالی روستایی به نام (هیتوک) که در چند کیلومتری این شهر است نسبت می دهند(البته برخی از اهالی محله معتقدند که ۷ نفر که در عراق کار می کردند و از قومیتهای مختلفی بوده اند آنرا ساخته اند)مسجد به سبک خراسانی و با نقشهای مشابه مساجدی نظیر (مسجد تاریخانه دامغان)، (مسجد جامع فهرج) که در قرون اولیه در ایران ساخته شدهاند؛ يعني ساختماني كه متشكل از يك حياط احاطه شده از رواقهاي سرپوشيده است، بنا شده است که متشکل از دو شبستان تابستانی و زمستانی دو چلهخانه، هجره، کتابخانه، میباشد. تا قبل از سال 1307 تنها مسجد جامع شهرستان سراوان بوده است، که از اقصی نقاط سراوان برای ادای نماز جمعه به دزک میآمدهاند.
قدمت مسجد:
اهالی محله دزک معتقدند که این مسجد در حدود ۱۲۰۰ سال پیش ساخته شده است. اما در هیچ منبع مکتوبی تاریخ ساخت مسجد ذکر نشده، و همچنین به دلیل عدم تحقیق علمی درباره آن هیچ پایگاه علمی قدمت را تعیین نکرده است. اما با توجه به نوع معماری مسجد که به سبک معماری خراسانی مشهور است، به احتمال زیاد به قرون اولیه اسلام برمیگردد. سایت یزد فردا به نقل از محمد کریم پیرنیا قدمت مسجد آن را به قرن اول هجری میداند. همچنین دکتر مسعود شهیدی در سایت«ایران- ایرانیها» باتوجه به ساخت آن به شیوه شبستانی و نبود هیچگونه تکلف و صنایعی که بعدها در مساجد مرسوم میگردد، قدمت آن را به قرن اول اسلامی نسبت میدهد. با توجه به سبک معماری مسجد جامع دزک که دقیقاً به سبک خراسانی و مشابه با مسجد جامع دامغان ساخته شده است. میتوان زمان ساخت مسجد جامع دزک را نیز به دو قرن اول اسلام نسبت داد.همچنین عدم وجود منار (آتشدان) در این دوره از مسجدسازی حکایت از قدمت دیرینه مسجد قبل از رواج منار دارد.
مساجد در قرون اولیه فاقد هرگونه تزئینات، ظرافتکاری و تکلفهای قرون بعد میباشند که این مورد در تمامی مساجد مشترک است و اختصاص به مسجد دزک ندارد.
ساختمان مسجد:
مسجد در زمینی به زیربنای900 متر مربع و به شکل مستطیل با ابعاد 25متر در 35متر و با دیوارهایی به عرض1.5متر، ارتفاع 6متر تا 8متر بر روی ستونهایی به قطر 1.5متر در مکانی مرتفع و در نزدیکی قنات دزک با فاصله 3کیلومتر از مرکز شهر سراوان بنا شده است. در حال حاضر از دو قسمت شبستان تابستانی در غرب و شبستان زمستانی در شرق دو هجره موصول به هم، و یک چلهخانه در زیر هجره دوم تشکیل شده است
مصالح مسجد:
از خشت خام برای ساخت بنا و از تنه و ساقه درخت خرما برای پوشاندن سقف آن استفاده شده است.
در چوبی مسجد:
تا چند دهه پیش از در چوبی ساخته شده از درخت گز برای ورود و خروج از مسجد استفاده میشده که آخرین در چوبی مسجد است که طبق کندهکاری روی آن توسط نجاری به نام «دین محمد» در سال 1318 هجری قمری ساخته شده و در حال حاضر در قسمت انتهایی ایوان جنوبی مسجد نگهداری میشود.
محراب:
از آنجا که در مساجد صدر اسلام جای مخصوصی برای محراب مشخص نمیکردند، در این مسجد نیز محرابی که از بیرون مشخص باشد وجود ندارد. اما محرابچهای کوچک در جهت قبله و نزدیک منبر در داخل دیوار کندهکاری شده است.
چله خانه:
در هجره دوم مسجد که در پشت هجره اول و در جنوب شرق مسجد قرار دارد. مسیر پلکانی به سمت پائین به عمق 4متر به زیرزمینی راه دارد، به اتاقی مدور به ابعاد 2متر طول 1.8متر ارتفاع و 1.5متر عرض ختم میشود. این اتاق زیرزمینی موسوم به چلهخانه به منظور عبادت و ریاضت نفس مورد استفاده قرار میگرفته که به مدت چهل روز در آن به عبادت میپرداختند و در این مدت جز برای نماز فرض و رفع ضروریات از آن بیرون نمیآمدند. و با غذای کم و خواب کوتاه این مدت را سپری میکردند.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر